قهوه و سیستم گوارش؛ اثرات مثبت و منفی

مقدمه
قهوه از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌های دنیاست، اما شاید هیچ اندامی به اندازه سیستم گوارش نسبت به قهوه واکنش نشان ندهد. بسیاری از افراد پس از نوشیدن قهوه احساس می‌کنند معده‌شان تحریک می‌شود، برخی دچار رفلاکس یا سوزش معده می‌شوند، و عده‌ای دیگر برعکس، آن را برای بهبود هضم و حرکات روده مفید می‌دانند.

پرسش کلیدی اینجاست: قهوه برای دستگاه گوارش مفید است یا مضر؟
پاسخ کوتاه این است: «هر دو.»
قهوه اثرات مثبت و منفی متفاوتی بر بخش‌های مختلف دستگاه گوارش دارد و این اثرات به عوامل متعددی مثل میزان مصرف، نوع قهوه (اسپرسو، فیلتر، فوری)، ترکیبات قهوه (کافئین، اسید کلروژنیک، پلی‌فنول‌ها)، و شرایط فردی (سابقه بیماری گوارشی، حساسیت معده) بستگی دارد.

در این مقاله، به طور جامع اثر قهوه را بر معده، روده، کبد و جذب مواد مغذی بررسی می‌کنیم.

قهوه و معده

تحریک اسید معده

قهوه یکی از محرک‌های ترشح اسید کلریدریک (HCl) در معده است.

• • مطالعه Digestive Diseases and Sciences (2014) نشان داد که نوشیدن یک فنجان قهوه می‌تواند ترشح اسید معده را ۲ برابر افزایش دهد.

• • این اثر بیشتر در قهوه‌های اسپرسو و رست تیره مشاهده شد.

قهوه و رفلاکس معده (GERD)

• • افراد مبتلا به رفلاکس معده (GERD) اغلب گزارش می‌دهند که قهوه علائمشان را بدتر می‌کند.

• • مطالعه Clinical Gastroenterology (2015): ۴۰٪ بیماران GERD پس از نوشیدن قهوه علائم بیشتری تجربه کردند.

قهوه و روده‌ها

تحریک حرکات روده (Peristalsis)

قهوه به خاطر ترکیبات کافئین و پلی‌فنول‌ها می‌تواند حرکات روده را تحریک کند.

• • مطالعه Gut Journal (2019) نشان داد که قهوه اثر محرکی مشابه با وعده صبحانه بر روده دارد.

• • همین ویژگی است که باعث می‌شود بسیاری از افراد قهوه را به عنوان «ملین طبیعی» تجربه کنند.

قهوه و میکروبیوم روده

قهوه حاوی پلی‌فنول‌ها و فیبرهای محلول است که می‌توانند ترکیب باکتری‌های مفید روده را تغییر دهند.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف منظم قهوه باعث افزایش Bifidobacteria می‌شود.

قهوه و جذب مواد مغذی

آهن (Iron)

قهوه می‌تواند جذب آهن غیرهِم (موجود در گیاهان) را کاهش دهد.

مطالعه American Journal of Clinical Nutrition (2002): نوشیدن قهوه همراه با وعده گیاهی، جذب آهن را تا ۳۹٪ کاهش داد.

کلسیم و منیزیم

مصرف بیش از حد قهوه می‌تواند دفع کلسیم را افزایش دهد.

با این حال، در مصرف متوسط (۲–۳ فنجان در روز) اثر قابل‌توجهی بر تراکم استخوان ندارد.

قهوه و بیماری‌های گوارشی

سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)

در برخی بیماران IBS، قهوه می‌تواند علائم اسهال را تشدید کند.

توصیه می‌شود این افراد قهوه دیکاف (بدون کافئین) یا Cold Brew مصرف کنند.

زخم معده

قهوه به تنهایی عامل زخم معده نیست، اما می‌تواند علائم بیماران مبتلا را بدتر کند.

اثرات مثبت و منفی قهوه بر گوارش

پرسش‌های متداول (FAQ)

آیا قهوه باعث زخم معده می‌شود؟
خیر، اما می‌تواند علائم افراد مبتلا به زخم را بدتر کند.

بهترین نوع قهوه برای افراد حساس به معده چیست؟
Cold Brew و قهوه دیکاف به دلیل اسیدیته کمتر گزینه‌های مناسب‌تری هستند.

آیا قهوه یبوست را درمان می‌کند؟
در بسیاری افراد بله، زیرا حرکات روده را تحریک می‌کند.

قهوه و جذب آهن چه ارتباطی دارند؟
مصرف قهوه همراه وعده‌های گیاهی می‌تواند جذب آهن غیرهِم را کاهش دهد.

آیا نوشیدن قهوه ناشتا برای معده مضر است؟
برای برخی افراد حساس بله، ولی برای افراد سالم مشکلی ایجاد نمی‌کند.

جمع‌بندی

قهوه یک نوشیدنی دوگانه برای دستگاه گوارش است.

• • می‌تواند حرکات روده را تحریک کرده و به هضم کمک کند.

• • اما در عین حال، برای افراد مبتلا به رفلاکس یا IBS مشکلاتی ایجاد می‌کند.

• • بر جذب برخی مواد معدنی مثل آهن و کلسیم اثر منفی دارد.

بنابراین، مصرف متعادل (۲–۳ فنجان در روز) برای اغلب افراد بی‌خطر و حتی مفید است، اما کسانی که مشکلات گوارشی دارند باید با احتیاط و مشورت پزشک قهوه مصرف کنند.

منابع

1. 1. WHO. Coffee and Gastrointestinal Health. 2020

1. 1. EFSA. Caffeine and digestive function. EFSA Journal, 2015

1. 1. American Journal of Clinical Nutrition. Coffee and nutrient absorption. 2002

1. 1. Gut Journal. Coffee and intestinal motility. 2019

1. 1. Clinical Gastroenterology. Coffee and GERD symptoms. 2015

1. 1. Harvard Health. Coffee and digestion. 2021