قهوه و بیماری‌های مزمن؛ دیابت، قلب، کبد و کلیه

مقدمه

قهوه تنها نوشیدنی محبوب صبحگاهی نیست؛ یک منبع غنی از کافئین، آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات فعال زیستی است که می‌تواند مسیر سلامت انسان را در بلندمدت تغییر دهد. در سال‌های اخیر، پژوهش‌های گسترده‌ای در مورد ارتباط قهوه با بیماری‌های مزمن انجام شده است؛ بیماری‌هایی که مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر در جهان به شمار می‌روند:

• دیابت نوع ۲
• بیماری‌های قلبی‌عروقی
• بیماری‌های کبدی (از جمله کبد چرب غیرالکلی)
• بیماری‌های کلیوی

در این مقاله با تکیه بر مطالعات کلان (Cohort)، مرورهای نظام‌مند (Systematic Reviews) و داده‌های سازمان جهانی بهداشت، اثر قهوه را بر این بیماری‌ها بررسی می‌کنیم.

قهوه و دیابت نوع ۲

کاهش خطر دیابت

مطالعات متاآنالیز در JAMA (2009) و Diabetes Care (2014) نشان دادند که مصرف روزانه ۳ تا ۴ فنجان قهوه با کاهش ۲۵ تا ۳۰ درصدی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ همراه است.

مکانیسم احتمالی

بهبود حساسیت انسولین

کاهش التهاب سیستمیک

اثر کلروژنیک اسید در تنظیم متابولیسم گلوکز

قهوه و سلامت قلب

اثر بر بیماری‌های قلبی‌عروقی

مطالعه‌ای در BMJ (2017) بر روی ۲۰۰ هزار نفر نشان داد که مصرف متوسط قهوه (۳–۵ فنجان در روز) با کاهش ۱۵٪ خطر بیماری‌های قلبی همراه است.

تفاوت دوز مصرفی

• مصرف کم (۱–۲ فنجان): اثر محافظتی کمتر
• مصرف متوسط (۳–۵ فنجان): بیشترین فایده
• مصرف زیاد (>۶ فنجان): بدون فایده یا حتی افزایش ریسک در برخی افراد حساس به کافئین

قهوه و بیماری‌های کبدی

کاهش خطر کبد چرب و سیروز

مطالعات متعدد (از جمله Liver International, 2019) نشان داده‌اند که مصرف قهوه می‌تواند خطر ابتلا به کبد چرب غیرالکلی و سیروز را کاهش دهد.

مکانیسم احتمالی

کاهش استرس اکسیداتیو

بهبود آنزیم‌های کبدی (ALT, AST)

تحریک اتوفاژی سلول‌های کبدی

قهوه و کلیه‌ها

اثر قهوه بر بیماری مزمن کلیه (CKD)

تحقیقات نشان می‌دهند که مصرف قهوه در حد متوسط با کاهش ۱۳٪ خطر بیماری مزمن کلیه همراه است.

هشدار برای افراد خاص

با وجود این نتایج مثبت، افراد مبتلا به فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی پیشرفته باید مصرف قهوه را محدود کنند، زیرا کافئین می‌تواند فشار خون را افزایش دهد.

تأثیر قهوه بر بیماری‌های مزمن (خلاصه یافته‌ها)

پرسش‌های متداول (FAQ)

آیا قهوه برای بیماران قلبی بی‌خطر است؟
در مصرف متوسط بله، اما افراد با آریتمی یا فشار خون بالا باید با پزشک مشورت کنند.

قهوه بدون کافئین هم همین اثر را دارد؟
بله، بخش زیادی از اثرات محافظتی قهوه به آنتی‌اکسیدان‌ها مربوط است و در قهوه بدون کافئین هم وجود دارد.

بهترین میزان مصرف قهوه برای پیشگیری از بیماری‌های مزمن چقدر است؟
۳ تا ۵ فنجان در روز بیشترین اثر مثبت را دارد.

جمع‌بندی

قهوه می‌تواند نقش قابل‌توجهی در کاهش خطر بیماری‌های مزمن داشته باشد:

• کاهش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲
• کاهش خطر بیماری‌های قلبی
• محافظت در برابر بیماری‌های کبدی
• کاهش ریسک بیماری مزمن کلیه

اما همان‌طور که همیشه تأکید می‌شود، تعادل و اعتدال کلید اصلی است.

منابع مقاله

1. WHO. Caffeine and chronic disease outcomes. 2020
2. EFSA. Scientific Opinion on Coffee and Health. EFSA Journal, 2015
3. van Dam RM, et al. Coffee and type 2 diabetes risk. JAMA, 2009
4. Ding M, et al. Coffee consumption and health outcomes. BMJ, 2017
5. Liver International. Coffee and liver health. 2019
6. Kidney Int. Coffee and chronic kidney disease risk. 2018