قهوه و بارداری؛ فواید و خطرات برای مادر و جنین

مقدمه

بارداری دوره‌ای است که تقریباً همه چیز زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد؛ از داروها و مکمل‌ها گرفته تا رژیم غذایی و حتی نوشیدنی‌های روزمره. قهوه به عنوان نوشیدنی محبوب میلیون‌ها نفر، یکی از پرسش‌های پرتکرار زنان باردار است:
آیا مصرف قهوه در دوران بارداری بی‌خطر است یا برای جنین خطر دارد؟

پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که پاسخ به این پرسش ساده نیست. کافئین موجود در قهوه می‌تواند از جفت عبور کند و بر رشد جنین اثر بگذارد. سازمان بهداشت جهانی (WHO) و کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان (ACOG) توصیه می‌کنند که مصرف کافئین در دوران بارداری باید زیر ۲۰۰mg در روز باقی بماند (تقریباً معادل ۱–۲ فنجان قهوه).

در این مقاله، اثر قهوه را بر جنبه‌های مختلف بارداری بررسی می‌کنیم: رشد جنین، خطر سقط، زایمان زودرس، فشار خون مادر، و حتی اثرات بعد از تولد.

کافئین و عبور از جفت

چرا جنین نسبت به کافئین حساس‌تر است؟

• کبد جنین آنزیم‌های لازم برای متابولیسم کافئین را ندارد.
• نیمه‌عمر کافئین در بارداری افزایش می‌یابد (از ۴–۶ ساعت به ۱۰–۱۸ ساعت).
• به همین دلیل حتی دوزهای پایین می‌توانند مدت طولانی‌تری در خون باقی بمانند.

قهوه و خطر سقط جنین

شواهد علمی

• متاآنالیز BMJ (2017) : مصرف بیش از ۳۰۰mg کافئین در روز با افزایش ۳۲٪ خطر سقط مرتبط است.
• مطالعه American Journal of Obstetrics & Gynecology (2015) : حتی ۱ فنجان قهوه اضافی در روز، خطر سقط را ۱۰٪ افزایش داد.

قهوه و وزن هنگام تولد

کم‌وزنی نوزاد (Low Birth Weight)

• تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف بالای کافئین می‌تواند رشد جنین را محدود کند.
• مطالعه Scandinavian Journal of Public Health (2019): مصرف بالای کافئین با ۲۷٪ افزایش خطر تولد نوزاد با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم همراه بود.

قهوه و زایمان زودرس

یافته‌های متناقض

• برخی مطالعات هیچ ارتباطی بین قهوه و زایمان زودرس نیافتند.
• اما مطالعه‌ای در European Journal of Epidemiology (2018) نشان داد که مصرف بیش از ۵ فنجان قهوه در روز، خطر زایمان زودرس را افزایش می‌دهد.

اثر قهوه بر مادر

فشار خون و پره‌اکلامپسی

• کافئین می‌تواند فشار خون را افزایش دهد.
• زنان باردار با سابقه پره‌اکلامپسی باید مصرف قهوه را به حداقل برسانند.

دیابت بارداری

• شواهد متناقض است : برخی مطالعات نشان می‌دهند قهوه خطر دیابت بارداری را کاهش می‌دهد، برخی دیگر ارتباطی پیدا نکردند.

قهوه در دوران شیردهی

انتقال کافئین از شیر مادر

• حدود ۱٪ کافئین مصرفی مادر وارد شیر می‌شود.
• نوزادان زیر ۶ ماه نمی‌توانند کافئین را به خوبی متابولیزه کنند.

توصیه‌های مصرف قهوه در بارداری و شیردهی

پرسش‌های متداول (FAQ)

آیا مصرف یک فنجان قهوه در بارداری بی‌خطر است؟
بله، اکثر متخصصان مصرف کمتر از ۲۰۰mg کافئین در روز را ایمن می‌دانند.

کدام نوع قهوه برای زنان باردار مناسب‌تر است؟
قهوه دیکاف (بدون کافئین) یا Cold Brew با اسیدیته کمتر.

آیا قهوه باعث ناباروری می‌شود؟
خیر، شواهد علمی کافی برای این ادعا وجود ندارد.

آیا در دوران شیردهی باید کاملاً قهوه را کنار گذاشت؟
نه لزوماً، اما باید به واکنش نوزاد توجه کرد و مصرف را محدود نگه داشت.

جمع‌بندی

قهوه در دوران بارداری و شیردهی موضوعی حساس است. شواهد علمی نشان می‌دهند که:

• مصرف متوسط (≤ ۲۰۰mg در روز) برای اغلب زنان ایمن است.
• مصرف زیاد با افزایش خطر سقط، کم‌وزنی نوزاد و احتمال زایمان زودرس همراه است.
• در شیردهی، حتی مقادیر کم هم می‌تواند باعث بی‌قراری نوزاد شود.

بنابراین، تعادل و احتیاط کلید استفاده از قهوه در این دوران است.

منابع

1. WHO. Caffeine intake during pregnancy. 2020
2. ACOG. Guidelines for caffeine consumption in pregnancy. 2015
3. BMJ. Maternal caffeine intake and miscarriage. 2017
4. Scandinavian J Public Health. Coffee and low birth weight. 2019
5. European J Epidemiology. Caffeine and preterm birth. 2018
6. AJOG. Caffeine and pregnancy outcomes. 2015